Ayşe Şan

Eyşe Şan yek ji navdartirîn dengbêjên jinên Kurd di sedsala bîstan de bû. Di performansa xwe de, wê bandora kevneşopiyên Dîngbeg bi tomarên stranbêjiya nûjen re li hev kir û stranên wê xerîbî, dayikbûn, windabûn û evînê îfade dikir.

Li Amedê mezin bûye

Di sala 1938an de li Diyarbekirê ku bi kurdî wek Amedê tê nasîn ji dayik bûye. Bavê wê di kevneşopiya Dengbeg de dengbêjek bû, kevneşopiyek devkî ku çîrok, rastî û hestan bi stranan diparêze. Eyşe di mala xwe de bi guhdarkirina stranên govendê mezin bû û ji zû de di bin bandora vê hunerê de ma. Lêkolînek akademîk ya biyografiya wê diyar dike ku bavê wê dema ku ew nêzîkî neh salî bû mir.

Jinek dixwaze stranan bêje

Daxwaza wê ya stranbêjiyê bi raya giştî re rûbirûyê dijberiya malbat û derdora wê ya civakî bû. Vê yekê rê neda ku wê tomar bike û stranan bêje; Belê, di demekê de ku derfetên jinan di vî warî de kêm bûn, avakirina rêyeke hunerî berdewam kir. Lêkolîna akademîk bawer dike ku serpêhatiya wê bandora qalibên civakî li ser hebûna jinê di kevneşopiya Dengbeg de eşkere dike.

Zewac û çûn

Eyşe di temenekî biçûk de zewicî, ​​lê zewaca wê ya ewil dom nekir. Piştî veqetîna wê ji bo peydakirina kar û derfetên stranbêjiyê ji Amedê derket. Çûyîna di navbera bajar û welatan de bû beşek ji jiyana wê, û ezmûna xerîbiyê di gelek stranên wê de xuya bû.

Ji Diyarbekirê heta Gazîentabê

Li Gazîentabê min bêtir dest bi stranbêjiyê kir û bi radyoya herêmê re xebitîm. Di lêkolînê de tê gotin ku wê di radyoyê de stranên bi Tirkî pêşkêş kirine, piştre bi Kurdî û Tirkî li ber temaşevanên li cihên din stran gotine. Vê qonaxê alîkariya wê kir ku ji stranbêjiya tixûbdar berbi temaşevanek berfireh ve bibe.

Stenbol û destpêka qeydkirinê

Di dor sala 1961an de ez çûme Stenbolê û min dest bi tomarkirina stranan li ser plakan kir. Di lêkolînê de tê gotin ku CDya wê ya yekemîn di sala 1963an de du stranên bi kurdî û du stranên bi tirkî hene. Stranbêjiya bi kurdî li Tirkiyeyê bi qedexeyên siyasî re rû bi rû maye û vê yekê jî riya wê ya hunerî dijwartir kiriye.

Biyanbûn di navbera Ewropa û Iraqê de

Di sala 1970’an de ji bo stran û konseran bide Almanyayê çûye Almanyayê, paşê vegeriyaye Tirkiyeyê. Lêkolîn diyar dike ku wê piştre serdana Iraqê kiriye û dema ku li Mûsilê bû ji radyoya Kerkûkê re stran gotiye û serdana Bexda, Hewlêr û Dihokê kiriye. Qereqola wê ya Îraqî tenê bi bajarekî sînordar nebû û ev yek bû sedem ku dengê wê bigihêje guhdarên kurdên derveyî Tirkiyê.

Mirina keça wê û strana Qederê

Ji destdana keça wê ya biçûk, Şehnar, bûyereke trawmatîk bû di jiyana wê de. Lêkolîna akademîk nivîsandina strana “Qederê” bi wê trajediyê û zehmetiyên wê ve girê dide. Xemgîniya kesane di stranbêjiya wê de bi xerîbî û veqetînê tevlihev bû.

Xerîbim Dayê û hesreta dayîkê

Yek ji stranên wê yên naskirî “Xerîbim Dayê” ye, ku bi giştî tê maneya “Ez xerîbim dayê”. Lêkolîn stranê bi mirina diya wê û hesreta Eyşê ya ji bo wê ya piştî salên cudabûnê ve girê dide. Hebûna dayikê û hesreta malê di wêneyên wê yên hunerî de dubare dibe.

Şêweya wê ya hunerî

Dengê Eyşa Şan bi hêz û melankolî bû, bi şopeke zelal a kevneşopiya Dengbeg. Wê kevneşopiya devkî bi tomarkirina nûjen re li hev kir û li ser evîn, çarenûs, tenêtî, xerîbî, dayik, windabûn û serpêhatiyên jinan stran got. Ev mijar ji kariyera wê ya kesane cuda nebûn.

Jin di ezmûna xwe de

Serpêhatiya wê di dîroka hebûna jinan di muzîka kurdî de girîngiyeke taybet digire. Wê tevî îtîrazên civakî û astengiyên li ser zimanê xwe stranbêjiya xwe domand û kariyera wê bû mînakek lêkolînê di dema lêkolîna beşdariya jinan di kevneşopiya Dengbeg û muzîka tomarkirî de.

Salên wê yên dawîn û mîrasa wê

Ew di salên xwe yên dawîn de li Îzmîrê bi cih bû, û li wir di 18ê Kanûna Pêşîn, 1996an de wefat kir. Piştî koça dawî ya wê tomarkirinên wê berdewam bûn û hin stranên wê ji aliyê hunermendên nifşên paşerojê ve hatin pêşkêşkirin. Dengê wê di bîra muzîka kurdî de bi xerîbî, nostaljî û mîrateya devkî ve girêdayî ma.

Çima em Eyşe Şan bi bîr tînin?

Ji ber ku çîroka wê huner, ziman, serpêhatiya jinan, biyanîbûn û windabûnê li hev dike. Ew di malekê de ku bi stranbêjiya kurdî ya kevneşopî ve girêdayî ye mezin bû, piştre karê xwe yê radyo û tomarkirinê çêkir, û stranên wê piştî mirina wê jî berdewam bûn.